Khi dịch COVID-19 một lần nữa càn quét và gây nên sóng gió cho thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, người tiêu dùng Việt dường như đã có kinh nghiệm đối phó, vẫn điềm tĩnh và chi tiêu theo cách thức riêng. Đây là kết quả tóm lược của đợt khảo sát mới nhất từ Deloitte. Theo đó, mặc dù không ngoại lệ khi chịu tác động bởi đại dịch COVID-19, nhưng Việt Nam đã là một trong những nền kinh tế kiên cường trong khu vực Đông Nam Á.

Tâm lý người tiêu dùng vẫn ổn định dù đại dịch bùng nổ

Thực tế, dù phải đối diện với đại dịch, nền kinh tế Việt Nam vẫn tương đối vững vàng, được thúc đẩy bởi sản xuất xuất khẩu và phục vụ nhu cầu trong nước. Khi thương mại thế giới sụt giảm vì đại dịch, thị trường nội địa phát triển đã tạo đà cho GDP tăng trưởng, dù với tốc độ chậm hơn, ở mức 1,8% cho năm 2020.

Bất chấp những biến động kinh tế đang diễn ra, người tiêu dùng Việt Nam nhìn chung vẫn lạc quan. Trung bình, những người tham gia khảo sát đánh giá mức độ tin cậy vào tổng quan nền kinh tế Việt Nam ở mức 6,7/10 trong năm sau và 7,2/10 trong vòng 3-5 năm tới (thang đo mức độ tin cậy từ 0 – 10, từ mức độ tin cậy thấp nhất đến mức độ tin cậy cao nhất).

Sự lạc quan này có được nhờ những nỗ lực chống dịch Covid-19 tương đối thành công của Việt Nam thông qua việc triển khai nhanh chóng các biện pháp của Chính phủ nhằm ngăn chặn sự lây lan và sự tuân thủ của người dân.

Về phía tiêu dùng, đại dịch đã thúc đẩy các hành vi số hoá và khuyến khích việc mua sắm qua sàn thương mại điện tử. Theo xu hướng này, nhiều công ty trong ngành tiêu dùng đã nhanh chóng chuyển hướng đầu tư sang các kênh kỹ thuật số và nỗ lực thích ứng với các chiến lược tiếp cận thị trường mới.

Người tiêu dùng thời bình thường mới và sự khác biệt hai miền Bắc - Nam

Tâm lý người tiêu dùng dường như thay đổi theo thành phố, những người tham gia khảo sát ở hai thành phố phía Nam là Cần Thơ và TP. Hồ Chí Minh tương đối lạc quan hơn so với những người tham gia khảo sát ở thành phố miền Bắc như Hà Nội, và trung tâm Đà Nẵng. Kết quả này có lẽ không bất ngờ, vì người tiêu dùng miền Bắc được biết đến là những người truyền thống hơn, và do đó, nhìn chung, sẽ thận trọng hơn về chi tiêu của họ.

Tuy nhiên, đáng chú ý là những người tham gia khảo sát ở Đà Nẵng có vẻ kém lạc quan nhất. Lý do để giải thích cho kết quả này có thể là do thực tế kinh tế Đà Nẵng phụ thuộc nhiều vào du lịch, càng bị ảnh hưởng nặng nề hơn vì lệnh cấm đi lại do đại dịch Covid-19. Dù có nhiều nỗ lực trẻ hóa ngành du lịch với nỗ lực mở cửa đón khách du lịch, làn sóng Covid-19 thứ hai đã dẫn đến việc giãn cách xã hội trong vòng 30 ngày vào tháng 08/2020 đã tác động đáng kể đến các doanh nghiệp và những người dân hoạt động trong lĩnh vực liên quan đến du lịch như thực phẩm & đồ uống (F&B), nghỉ ngơi và giải trí, khách sạn & nhà nghỉ.

Do đó, những người tham gia khảo sát từ Đà Nẵng tương đối bi quan về triển vọng việc làm, cũng như giảm kỳ vọng về sự thay đổi trong mức thu nhập của họ. Đồng thời, những người tham gia khảo sát từ Hà Nội cũng bày tỏ lập trường thận trọng hơn, điều này có thể suy ra từ quan sát rằng họ giữ kỳ vọng thấp hơn về việc tăng thu nhập mặc dù góc nhìn về triển vọng việc quan nhìn chung tích cực

Quan sát những thay đổi trong chi tiêu của người tiêu dùng

Những thay đổi trong chi tiêu cho thấy người tiêu dùng Việt Nam đã trở nên thận trọng hơn giữa bối cảnh đại dịch, cũng như thay đổi thói quen tiêu dùng từ bên ngoài sang tại nhà.

Thu hẹp chênh lệch giữa các đô thị cấp một và cấp hai

Là hai siêu đô thị trọng yếu của quốc gia với số dân chiếm tới 1/5 dân số cả nước, Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh được coi là hai đô thị cấp một, nơi tập trung phần lớn trụ sở chính của các tập đoàn lớn trong nước và quốc tế. Đây cũng là hai địa phương có mức thu nhập và chi phí sinh hoạt trung bình cao hơn hẳn so với các đô thị cấp hai như Đà Nẵng.

Tuy nhiên, theo kết quả khảo sát, mức chi tiêu trung bình hàng tháng của ba thành phố tương đối đồng đều. Đà Nẵng dường như đang có mức chi phí sinh hoạt cao hơn so với mức sống của một thành phố du lịch. Điều này càng được khẳng định hơn khi so sánh với mức thu nhập và chi tiêu trung bình của Cần Thơ. Mặc dù GDP cao hơn Đà Nẵng, nhưng Cần Thơ lại có mức chi tiêu bình quân hàng tháng thấp hơn đáng kể.

Nhu yếu phẩm được ưu tiên trong phân bổ chi tiêu

Trong bối cảnh đại dịch Covid-19 vẫn tiếp diễn, tỷ lệ người tham gia khảo sát có dự định cắt giảm chi tiêu đã tăng lên đáng kể.

Người dân có xu hướng dành nhiều ưu tiên hơn cho các mặt hàng trong danh mục nhu yếu phẩm thiết yếu trong ngân sách chi tiêu hàng tháng của gia đình. Chi mua thực phẩm (bao gồm thực phẩm chế biến sẵn, tươi sống và đồ hộp) tăng từ 34% lên 42%, chi phí nhà ở & tiện ích cũng tăng từ 7% lên 12% (2019-2021)

Những thay đổi này trong hành vi tiêu dùng nhiều khả năng là do ảnh hưởng của việc người dân phải tuân thủ các biện pháp giãn cách xã hội, chẳng hạn như ở nhà nhiều hơn hoặc tự nấu ăn. Tuy nhiên, cũng có một vài khác biệt nhỏ về phân bổ tiêu dùng các mặt hàng thiết yếu của người dân ở các thành phố. Trong khi thói quen chi tiêu của những người tham gia khảo sát ở Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh khá tương đồng với nhau, thì người dân ở Đà Nẵng lại chi mua thực phẩm (chế biến sẵn & tươi sống) nhiều hơn, còn người Cần Thơ tiêu tốn nhiều cho các sản phẩm Nhà ở & Tiện ích.

Về cơ bản, tập trung vào các nhu cầu thiết yếu đồng nghĩa với việc người dân cắt giảm chi phí tiêu dùng cho các danh mục sản phẩm dịch vụ khác. Chẳng hạn, họ đã giảm mua sản phẩm điện tử dân dụng từ 10% xuống 0,2%, còn mức chi cho dịch vụ giải trí và du lịch từ 4% xuống chỉ còn 0,4% so với năm 2019. Nếu như cắt giảm ngân sách cho giải trí và du lịch được giải thích là do tình trạng hạn chế đi lại để phòng tránh dịch bệnh bùng phát, thì việc giảm chi tiêu cho điện tử dân dụng đã phản ánh tâm lý thận trọng của người dân trong thời kỳ bất ổn này.

Phân bổ chi tiêu theo mức thu nhập hộ gia đình hàng tháng

Nhìn chung, có thể thấy với mức thu nhập hàng tháng càng cao, người tiêu dùng càng có xu hướng chuyển dịch từ các nhu yếu phẩm thiết yếu sang chi tiêu tùy ý. Đặc biệt, sự dịch chuyển rõ nét nhất là từ nhóm Nhà ở & Tiện ích sang Quần áo & Giày dép, và các sản phẩm định hình phong cách sống khác.

Những người tham gia khảo sát cũng có xu hướng dành nhiều tiền hơn cho giáo dục và các sản phẩm tài chính cá nhân như bảo hiểm, phúc lợi và tiết kiệm, khi họ có nhu nhập cao hơn, đặc biệt đối với những hộ gia đình có mức thu nhập trên 20 triệu đồng/tháng.

Điều thú vị là tất cả mọi người tham gia khảo sát, dù với các mức thu nhập hộ gia đình khác nhau đều có tỷ lệ chi tiêu cho các sản phẩm giải trí như đồ uống có cồn và thuốc lá như nhau. Hành vi này có thể lý giải là do đây đều là các sản phẩm có giá cả phải chăng, được bán lẻ rộng rãi.

Những thay đổi trong kế hoạch chi tiêu phản ánh cách thức vận hành mới của nền kinh tế tiêu dùng

Đại dịch Covid-19 và các biện pháp giãn cách xã hội đã khiến người tiêu dùng ở nhà nhiều hơn, và do đó, mức chi dùng các sản phẩm dịch vụ tại nhà cũng tăng cao hơn.

Nhu cầu thiết yếu:

Người Việt Nam có xu hướng tích trữ hàng hóa nhiều hơn trong đại dịch, chẳng hạn như vào thời điểm cách ly xã hội toàn TP. Hồ Chí Minh, doanh số bán bánh mì ăn liền và sữa hộp đã tăng tương ứng thêm 112% và 12% so với cùng kỳ năm ngoái.

Dưới tác động của đại dịch Covid-19, hành vi người tiêu dùng đã có sự thay đổi lớn – đó là gia tăng chi tiêu hàng tháng vào các sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Mặc dù Covid-19 rõ ràng là một trong những ‘cú hích’ thúc đẩy việc người dân quan tâm hơn đến sức khỏe, nhưng ngay cả trước khi đại dịch xảy ra, ý thức nâng cao sức khỏe của người dân cũng đã là một xu hướng.

Ngược lại, chi tiêu hàng tháng theo kế hoạch của các hộ gia đình dành cho đi lại đã giảm do các biện pháp giãn cách xã hội khiến người dân tiết chế nhu cầu đi lại bên ngoài. Tương tự, chi dùng cho dịch vụ giáo dục cũng hạn chế. Ở khu vực thành thị, ngoài việc học chính khóa, phụ huynh còn cho con cái tham gia các lớp luyện thi, lớp học kỹ năng… để cạnh tranh suất vào các trường nổi tiếng. Dưới tác động của đại dịch, trong khi khối trường công vẫn nhận được trợ cấp của Chính phủ thì các trường luyện thi, trường dạy kỹ năng này hầu như phải tạm đóng cửa, theo đó, mức chi tiêu của người dân trong các dịch vụ này cũng giảm đi tương ứng.

Các sản phẩm tiện ích cho cuộc sống:

Dường như người tiêu dùng đã mạnh mẽ cắt giảm toàn bộ chi tiêu cho các sản phẩm tiện ích cho cuộc sống, trừ hai nhóm Dịch vụ Internet và Đồ vệ sinh gia dụng. Kết quả này một lần nữa phản ánh thực tế là người tiêu dùng phải ở nhà nhiều hơn, do đó họ chuyển từ chi tiêu cho các dịch vụ bên ngoài sang tiêu dùng tại nhà. 100% người được khảo sát cho biết họ đã chi tiền cho Dịch vụ Internet và 84% đã mua các sản phẩm vệ sinh nhà cửa trong vòng 12 tháng qua.

Mặt khác, các danh mục sản phẩm như Nghỉ ngơi giải trí, Ăn tiệm, Karaoke và quán bar cũng bị cắt giảm hầu hết, chủ yếu là do tình trạng đóng cửa hoặc hạn chế hoạt động trong bối cảnh Covid-19. Tuy nhiên, có hai điều mà các doanh nghiệp có thể rút ra từ đây. Thứ nhất, chúng đang được coi là sản phẩm không thiết yếu, do đó dễ bị ảnh hưởng về doanh số hơn trong thời kỳ đại dịch hoặc suy thoái. Thứ hai, trong một thập kỷ vừa qua, đây là nhóm hàng hóa dịch vụ chứng kiến mức tăng trưởng cực kỳ ấn tượng. Tình trạng này như một lời nhắc nhở thẳng thắn rằng độ co giãn về cầu đối với các danh mục sản phẩm rất cao. Nếu như có bất kỳ cú sốc thị trường nào xảy ra thì các sản phẩm này sẽ phải chịu ảnh hưởng rất lớn.

Đồ điện tử dân dụng:

Trái ngược với xu hướng tại các quốc gia có nền kinh tế phát triển hơn, người tiêu dùng Việt Nam dường như không chi tiêu thêm cho các mặt hàng đồ điện tử dân dụng. Điều này chứng tỏ họ coi đây là nhóm hàng không thiết yếu.

Hàng tiêu dùng giải trí:

Đối với nhóm hàng tiêu dùng giải trí, chúng tôi quan sát thấy rằng chi tiêu hàng tháng cho đồ uống không cồn tăng, trong khi đồ uống có cồn lại giảm. Điều này phản ánh rằng, nhóm đồ uống có cồn – chủ yếu dành cho các buổi tiệc tùng, hoặc thường được tiêu thụ ở bên ngoài – đã chịu ảnh hưởng tiêu cực của đại dịch Covid-19. Trong khi đó, đồ uống không cồn, các sản phẩm phục vụ nhu cầu cá nhân và tiêu dùng tại nhà vẫn được duy trì và phát triển.

Bên cạnh đó, chi phí mua thuốc lá của các hộ gia đình cũng giảm. Điều này phản ánh rằng thuốc lá là mặt hàng không thiết yếu, mà còn thể hiện ý thức ngày càng tăng của người tiêu dùng Việt Nam về tác hại của thuốc lá đến sức khỏe con người trong những năm gần đây. 

Tăng cường ứng dụng công nghệ số trong cuộc sống

Nhiều dịch vụ công nghệ, như các nền tảng thương mại điện tử và dịch vụ gọi xe, đã phát triển với tốc độ chóng mặt tại Việt Nam trong thập kỷ qua. Bối cảnh giãn cách hoặc cách ly xã hội đã khiến người tiêu dùng tìm đến các ứng dụng giao đồ ăn nhanh thay vì đi ăn ở ngoài.

Tuy nhiên, tổng số người sử dụng các dịch vụ tiêu dùng số vẫn còn tương đối thấp. Cụ thể, số người thực sự đã dùng các ứng dụng giao đồ ăn trực tuyến chỉ chiếm 33% tổng số người tham gia khảo sát. Từ đây, các doanh nghiệp dịch vụ công nghệ số này có thể rút ra một bài học: vấn đề quan trọng mà họ cần tập trung là phải thu hút người dùng mới và hoàn thiện dịch vụ, hơn là xây dựng lòng trung thành cho thương hiệu. 

——————

Cuối cùng, các công ty trong ngành tiêu dùng phải lưu ý rằng việc thúc đẩy người tiêu dùng Việt Nam mua hàng lặp lại tại các sàn thương mại điện tử sẽ đòi hỏi nhiều hơn những chiến thuật đơn giản để lôi kéo họ như giảm giá hoặc tặng phiếu ưu đãi. Thay vào đó, người tiêu dùng Việt Nam tỏ ra khá sáng suốt và ngày càng tập trung vào chất lượng của hành trình mua hàng từ đầu đến cuối: từ giao dịch, giao hàng đến trả hàng và hoàn tiền.

Người tiêu dùng Việt Nam đã chứng tỏ khả năng phục hồi đáng kể ngay cả trong bối cảnh kinh tế khó khăn như hiện nay, không nghi ngờ gì, đây là kết quả của những nỗ lực tương đối thành công của Việt Nam nhằm ngăn chặn đại dịch Covid-19 cho đến nay. Trong tương lai, các công ty sẽ không chỉ cần hiểu động lực của các xu hướng vĩ mô cơ bản, mà còn cả cách các lực lượng này hội tụ với nhau để phát triển trên thị trường Việt Nam, dựa trên sự khác biệt trong khu vực và xu hướng tiêu dùng.

Suplo Mobile App với đầy đủ tính năng để Doanh nghiệp thực hiện chiến dịch kinh doanh giúp thu hút khách hàng mua lại nhiều lần, tăng trưởng lợi nhuận và kết nối với khách hàng thân thiết dễ dàng hơn. Một vài tính năng nổi bật mà Suplo Mobile App đang sở hữu:

  • Gửi thông báo MIỄN PHÍ tới Khách hàng qua App;
  • Chủ động setup nội dung, kịch bản thông báo linh hoạt mà không lo VPCS;
  • Phân nhóm Khách hàng dễ dàng để gửi thông báo đúng tệp;
  • Và còn nhiều tính năng khác.

Liên hệ Suplo để được tư vấn về giải pháp Mobile App phù hợp với doanh nghiệp của bạn.